Κώστας Κρυστάλλης, Πεζογραφήματα

Fred Boissannas, Καστρί Πρεβέζης, Ιερέας στην κατεστραμμένη από τον πόλεμο εκκλησιά, 1913

Κώστας Κρυστάλλης

 

Πεζογραφήματα

(1894)

 

Στα Χαλάσματα

 

 

Μόλις εβγάλαμε τον ανήφορα του Διποτάμου κ’ εκονέψαμε ‘ςτες Δυο Εκκλησίες.

 

Μας είχε πάρει το μεσημέρι.

 

Φωτιάν έχυνε ο ουρανός από πάνου μας. Ο ήλιος εζάριζε. Αύγουστος μήνας. Βάχτι καλοκαίρι. Της ποταμιάς η πνοή δεν έφταν’ εδώ. Και τ’ αέρι που κατέβαζαν τα βουνά, άναφτε ‘ςτην πετρίλα που πέρναε και μας έπνιγε τον ανασασμό. Και δε δύνονταν να μας δροσερέψουν ούτε η πρασινάδα του αριού λόγγου που διαβαίναμε, ούτε της ρεμματιάς το τρεχάμενο λιγοστό νερό. Μαραμένες από το λιοπύρι και ξεδροσισμένες εκρέμονταν από τα πουρνάρια η αγράμπελες, παρόμοιες με την κόρη του Θεόκριτου ύστερ’ από το κρυφό πλάγιασμά της με το ερωτεμένο το βοσκόπουλο. Και ‘ςτα λουμάκια οι ζιζικάδες εσυγκρατούσαν τ’ ατέλειωτο και μονότονο τραγούδι τους. Τα πουλάκια της ερημιάς δεν ακουγόταν. Πετούσαν από κλαρί σε κλαρί με ξανοιγμένα τα στόματα από την κάψα, ζητώντας δροσιά, βουβά κι άλαλα, με την αγωνία ζωγραφισμένη ‘ςτα μικρά ζωηρά ματάκια τους. Η γαλατσίδα, η σχοιναριά και το χαμοκέρασο ανάδιναν βαριά σύσμιχτη μυρουδιά, θερμασμέν’ από την αχτίδα. Και μας εζάλιζε η αντιλιάδα που βάριε ‘ςτα πετρώματα κ’ έπεφτε σα χεριά πύρινη ‘ςτα κουρασμένα μάτια μας.

 

Ξεφόρτωσαν ‘ςτον ίσκιο οι αγωγιάτες. Τέσσερες αγωγιάτες, ψηλοί βλάχοι, με τες άσπρες μάλλινες φορεσιές, με ξουρισμένους τους σβέρκους και τους τσαμπάδες κοντούς αρβανίτικους. Ο Χίτας ο Πολιάνος, ο Γιάννης ο Αρβανίτης, ο Γάκης ο Γκιτρίμης κι ο Ντούλας ο Μπαρμπούτας. Εξέσφιξαν τες ίγγλες, έδεσαν τα προκόβια ‘ςτα σαμάρια, έβγαλαν τα καπίστρια, πεδίκλωσαν κι απόλυκαν τα δεκατρία μουλάρια τους να βοσκήσουν ‘ςτα ξηραμένα χορτάρια της πλαγιάς απόπερ’ από το ρέμμα. Εγιοματίσαμε. Ήτον η σαρακοστή του Δεκαπενταύγουστου κ’ εφάγαμε, ξερό ψωμί μ’ ελιές και με ξύδι ‘ς ένα πινάκι ξύλινο πώφερνε μαζί του ο Γάκης ο Γκιτρίμης.

 

Ύστερα ο Χίτας ο Πολιάνος πήγε να φέρη κρυόνερο με το βουτσέλι, από μια βρύση κρυφή τον ανήφορο, χωμένη μέσα ‘ςτα σχοίνα, που μοναχά οι αγωγιάτες κ’ οι πιστικοί την ηξέρουν. Κι ο Γιάννης ο Αρβανίτης κατέβηκε ‘ςτην ποταμιά για να κλέψη σταφύλια από τα λιγοστά αφύλαγ’ αμπέλια των Παλιοχωρίτων

 

Γήραμε να πάρουμε και λίγον ύπνο.

Ένας από τους αγωγιάτες πήγε κοντά ‘ςτα πράμματα για να μη πηδήσουν δώθε από το ρέμμα και μπουν μέσα ‘ςτα καλαμπόκια και κάμουν ζημιά. Τα λίγα χωράφια των Παλιοχωρίτων, χωρισμένα με ξερολίθι και βασταγμένα με τοίχους απάνου ‘ςτες κατωφέριες και ‘ςτους βράχους, ήταν σπαρμένα με καλαμπόκια. Ξερκά όμως, δίχως νερό τα καϋμένα τα σπαρτά, μπροστέλευαν εδώ κ’ εκεί ανάριες τες λυγνές καλαμιές τους με τ’ αχαμνά στάχια, κ’ έγερναν καταμεριά τες μαραμένες τους φούντες λυπητερά, σαν κεφάλια παραπονεμένων ραγιάδων.

 

Εγώ έπιακα έναν παχύν ίσκιο βαλανιδιάς, σιμά σε παλιόν ξερότοιχο χωραφιού, έστρωσα της καβάλας μου τη φλοκωτή βελέντζα καταγής ‘ςτ’ απάτητα ξηρόχορτα, έβαλα προσκέφαλο το δισάκκι μου το τράγιο, και χωρίς να βγάλω ούτε φόρεμα ούτε τσαρούχια, ξαπλώθηκα τ’ ανάσκελα σκεπασμένος μ’ ένα λαφρό κοντοκάπι. Όσο να με πάρη ο ύπνος, έρριχνα τα μάτια μου ‘ςτα ντυμένα βουνά του Δρύσκου και του Βασταβετσιού αντίπερα, οπού τα σκέπαζε μια αγανή καταχνιά γαλάζια, άκουα τους εύθυμους τραγουδιστάδες του καλοκαιριού, τους ζιζικάδες, παρέβαλλα τους ήχους οπ’ έρχονταν από τα πέντε τσοκάνια των μουλαριών, κ’ εκύτταζα μια κόκκινη πλουμιστή πασχαλίτσα, που κολλημένη απάνου ‘ς ένα κίτρινο αγριολούλουδο, πούχε ανθίσει ανάμεσα ‘ςτα χορτάρια και ‘ςτα περιπλοκάδια του παλιού τοίχου, βύζανε το γλυκό χυμό του. Μου θύμησε το ζαχάρωμα που απολάβει κανένας κολλημένος ‘ςτα κόκκινα και φλογερά χείλη της κορασιάς. Και με τη θύμηση αυτή την κατάγλυκια, αποκοιμήθηκα.

 

Όταν μ’ εξύπνησαν για να κινήσουμε, είδα που ξέβγαιναν από τες ζόρκες κορφές του Σπανού, απάνου, μεγάλα μαυριδερά σύγνεφα, μ’ άσπρες ράχες, ωσάν κύματα αφρισμένα. Εχρυσώνονταν κ’ εγιάλιζαν τα μπροστινά ασπράδια τους από τον ήλιο και πίσω πίσω η μαυρίλα τους πρόβαινε φοβερή.

 

Φόρτωσαν οι αγωγιάτες.

 

Πρώτα έκαμαν τες καβάλες μας κ’ ύστερα τα φορτιά. Εγώ μοναχά κι ο ξάδερφός μου ήμεσταν καβάλες. Τ’ άλλα τα πράμματα τάχαν φορτωμένα με μαλλιά δικά τους και ξένα οι αγωγιάτες.

 

Σαν αποφόρτωσαν και ξεκινήσαμε γνοιάστηκε ο Πολιάνος τα σύγνεφα κ’ είπε :

 

— Βροχή θα μας πάρη.

 

— Σύγνεφο είνε και θα διαβή, απολογήθηκε ο Αρβανίτης.

 

— Γκέσ’ γκέσ’! ρούσ’ ρούσ’!

 

Φώναξε ο Γκιτρίμης ‘ςτες δυο μούλες, τη γκέσα και τη ρούσα, πούχαμ’ εγώ κι ο ξάδερφός μου κι οπού τραβούσαν μπροστά. Κ’ η γλήγορες μούλες, μόλις άκουσαν τη σαλαγή τ’ αγωγιάτη, έσφιξαν την περπατησιά τους και μας μάκρεναν από το καρβάνι. Τους μπήκαμε κ’ εμείς ύστερα με τα συρτάρια του καπιστριού ‘ςτα καπούλια και με τες φτέρνες μας ‘ςτα λαγγόνια κ’ έστρωσαν ‘ςτον ανήφορα της βρύσης του Ζαβογιάννη το πλιο γλήγορο και πλιο καμαρωμένο ραβάνι τους. Εμείς στη βρύση του Ζαβογιάννη κι αυτοί ‘ςτον Πλάτανο της ρεμματιάς. Αυτοί ‘ςτη βρύση του Ζαβογιάννη κι εμείς ‘ςτου Τρίκκα. Μια τουφεκιά τόπον αλάργα.

 

Μέσ’ του Τρίκκα, τα σύγνεφα μας σκέπασαν τον ήλιο και βαθιά αχολόγησε μια βροντή.

 

Όσο μας δρόσισαν τα σύγνεφα που μας ίσκιωσαν από το λιοπύρι, τόσο μας φόβισε η βροντή. Σηκώθηκε κ’ έν’ ανεμόχολο δυνατό ξάφνου, που τύλιξε μεσουρανής τον κορνιαχτό κ’ επάσχιζε να ξερριζώση τα δέντρα. Σκόρπαε τα ξηρά φύλλα τους και του βουνού τα στεγνά τσάχαλα, τα παράδερνε εδώ κ’ εκεί ‘ςτο χάος του αθέρα και τ άρριχνεν ύστερα ολόβολα μίλια μακριά από τη γη που τα σήκωσε κι από τα κλαράκια που τα ‘κοψε. Σαν επέρασε μια στιγμή τ’ ανεμόχολο, έλαμψε λίγο ο ήλιος ‘ςτα λόγγα του Σκλούπου πέρα, και κατόπι δεν τον ξανάειδαμε ως την άλλη αυγή. Κατόπι ξανάλθε τ’ ανεμόχολο με χοντρές στάλες βροχής, και της βροντής οι αντίλαλοι μας εσίμωναν. Ως που τ’ ανάριο ανεμόβροχο έγεινε πυκνότατο κι ως που τ’ αστροπελέκια τ’ ουρανού έσκαγαν κατακεφαλής μας.

 

Τότε σα νάνοιξαν αποπάνου μας καταρράχτες αρίφνητοι.

 

Μας έζωσε η μπόρα στενά στενά ολόγυρα, μας έδερνε το νεροπόντι αλύπητα, μας έσπρωχνε ο άνεμος, μας φλώμοναν τα μάτια η αναλαμπές των αστραπών οπ’ έσχιζαν τα σύγνεφα από χίλιες μεριές κι οπού γιόμοζαν τον αέρα με τη βαριά μυρουδιά της θιάφης, και μας ξεκώφεναν οι βρόντοι και τα ρεκάσματα κ’ οι βρουχισμοί του ανήμερου αστραποπέλεκα, που πήδαε φλογερός και θανατοφόρος από κορφοβούνι σε κορφοβούνι κι από λογγιά σε λογγιά, κυνηγώντας τον Πειρασμό.

 

Τρικυμός μέγας. Γαζέπι απάντεχο.

 

Ο ξάδερφός μου ερχόταν παραπίσω. Στες κοδέλες του δασωμένου ανήφορα του Τρίκκα τον έχασα, μέσα ‘ςτα κοτρόνια, ‘ςτες πουρναρότουφες και ‘ςτη θολούρα.

 

Ξεπέζεψα γλήγορα να πάρω απάνω μου την καπότα. Τραβώντας την όμως έγειρε η καβάλα μου, κι ούτε ανάκαρα είχα, ούτε ο συρμυτός μ’ άφινε να την ανασηκώσω. Ξάφνου πελάγωσε ο δρόμος μου και κατάθολο ορμητικό ρέμμα νερού μου πόντιασε τα καλαμοπόδαρα ως τα γόνατα. Σύνωρα η μαυρίλα με κυκλώνει πηχτότερη, η βροχή πέφτει πλιο πυκνή και πλιο δαρτή και ‘ςτο πλάγι μου ο κεραυνός εμπουμπούνιζε τρανταχτά κι άγρια τον αθέρα κ’ εφώτιζεν υπέρλαμπρα τη σκοτεινάδα, ως πώμεινα πολλήν ώρα ολότρομος με κλεισμέν’ από τη θαμπάδα τα μάτια. Τότε το φόρτωμα του μουλαριού μ’ έφυγε από την αγκαλιά που το βάσταγα πάσχοντας να τ’ ανασηκώσω, και κύλισε ‘ςτα ποδάρια μου μέσ’ το νερό το θολωμένο.

 

Όταν εγύρισ’ από το χωριό, με μέρες, είδα παράμερα του δρόμου εδώ έναν ξέρακα ουρανογείτονα περιγδαρμένον από τη φλούδα κι από τα κλωνάρια του. Ήτον ο έλατος ο τρανός, πούχε κάψει τ’ αστραποπέλεκο δίπλα μου τώρα.

 

Τώρα η καπότα μου έγεινε δυσκολόβρετη. Την είχε αποκάτω του το πεσμένο σαμάρι του μουλαριού. Τα χρειάστηκα τώρα. Έπλεγαν ‘ςτο νερό τα ποδάρια μου, μ’ έπνιγε η βροχή αποπάνου, μώμπαινε από την τραχηλιά μέσα κατάσαρκα η σταλαματιά της, μου μούσκεσε τα σκουτιά, μου πόντιαζε το κορμί κ’ έπεφτε κάτου, ‘ςτα λαγαρά και ‘ςτα σκέλια. Βόηθαε κι ο άνεμος. Μου ξάνοιγε τα φορέματα κ’ εύρισκε η βροχή καιρό και τόπο να με προυχάη οπού της βόλειε. Άρχισα να τρεμουλιάζω από το κρύο που με σήκωνε. Μ’ εφόβιζε κ’ η θεομηνία. Μ’ έσκιαζαν και τα κλαριά γύρα που μώμοιαζαν ‘ςτη μεγάλη μου παραζάλη, ‘ςτη φοβερή μαυρίλα και ‘ςτο άναμμα του τρικυμού, με κακούς ανθρώπους, με φαντάσματα, μ’ ίσκιους. Φώναζα του ξαδερφού μου. Ούτ’ εγώ δεν αγροίκησα τη φωνή μου. Τόσο ήτον αδύνατη μέσ’ τη μέση της μανισμένης χλαλοής του τρικυμού και ‘ςτην ταραχή των κατεβασμένων λαγκαδιών.

 

Το καϋμένο το ζώο μου, ολόγυμνο, με κρεμασμένο το σαμάρι από τη ζερβιά του μεριά, τώπνιγε η βροχή. Εγιάλιζε μουσκεμμένη η τρίχα του κ’ έσταζε το νερό από τ’ αυτιά τα κατεβασμένα, από τα ρουθούνια τα χαρβαλωμένα, από την κοντή χύτη, από τη μακριάν ουρά, από την κοιλιά, απ’ ολούθε. Μ’ ετήραε παραπονετικά με τα μάτια του τα μεγάλα, σα να μου ζητούσε βοήθεια. Γιατί πάσχιζε να γυρίση τα πισινά του κατά το συρμητό της βροχής και δε δύνονταν, καρφωμένο εκεί, ‘ςτον τόπο, από το πεσμένο σαμάρι, που ολοένα το καταπλάκωναν οι άμμοι και τα χαλίκια που παρέσερνε η σούδα του δρόμου. Το λυπιόμουν το μαύρο πλιότερο κι από τον εαυτό μου. Φοβόμουν να μην κάμη ‘ςτα μάτια. Αλλά ποια βοήθεια μπορούσα να του προσφέρω και δεν του την πρόσφερα;

 

Εφώναξα πάλι του ξαδερφού μου. Εφώναξα έναν ένα κατ’ όνομα τους αγωγιάτες. Τα μπουμπουνίσματα τ’ ουρανού μ’ αποκρινόνταν κ’ οι βρουχισμοί του ανέμου.

 

Το μουλάρι, σα νάνοιωσε τους φόβους μου, άρχισε να φυσομανάη δυνατά με τα διάπλατα ρουθούνια του, ν’ ανασηκώνη τ’ αυτιά του και να χύνη χλημιντρίσματα δυνατά κατά εκεί που γύριζα εγώ το πρόσωπό μου φωνάζοντας. Τώρα μώδινε αυτό το καϋμένο βοήθεια. Όμως ούτε η φωνές μου ούτε τα χλημιντρίσματά του μας έφερναν απάντηση ανθρωπινή, μέσ’ τη νεροποντή που μας έπνιγε.

 

Μπορούσα να φύγω εγώ και να γυρίσω ‘ςτου Τρίκκα μοναχός μου. Μα τότε τι θα γενότουν το δόλιο μουλάρι.

 

Ξάφνου φωτάει μια ιδέα το σκοτεινιασμένο λογισμό μου, παρόμοια με την αστραπή που φώταε ολόγυρά μου τη σκοτεινιασμένη πλάση. Σπρώχνω μ’ όλο το ζόρι μου και ρίχνω τη μούλα καταγής δίπλα, απάνου ‘ςτο πεσμένο σαμάρι της. Ψάχνω εκεί και βρίσκω εύκολα τα λουριά της μάλλινης ίγγλας της, τα λύνω και την ξαλαφρόνω από το σαμάρι. Ύστερα την ετράβηξ’ από το καπίστρι κ’ εσηκώθηκε ορθή. Όταν σηκώθηκε ορθή έρευαν ποτάμι τα νερά από πάνου της, σαν είχε βουτηχθή ‘ςτο βηρό μέσα. Έτσι την έσυρ’ από το καπίστρι, κι αφίνοντας εκεί το σαμάρι της με τη καβάλα μου ολόβολη, κολυμπημένα ‘ςτο νερό μέσα, γύρισα μαζύ με τη μούλα τον κατήφορο ‘ςτο χάνι του Τρίκκα.

 

Το χάνι ήτον κλεισμένο. Έλειπε ‘ςτο χωριό του ο Παλιοχωρίτης χαντζής. Στου κατωγιού του την πόρτα στέκονταν ‘ς ένα παραστάτη ριζωμένος ο ξάδερφός μου, ζυφτάρι καμωμένος από τη βροχή. Η μούλα του δε μπόρεσε να βαστάξη ‘ςτο συρμητό. Κόλωσε με μιας πίσω. Θέλησε τούτος με τα χτυπήματα να τη βάλη μπροστά. Κι αυτή, μέσ’ το πείσμα της, πέταξε δυο τρεις κλοτσιές με τα δυο τα πισινά της, τον έρριξε τ’ απίστομα ‘ςτο σιάδι, κ’ έφυγε μοναχή της τον κατήφορο κ’ εχώθηκε ‘ςτα κλαριά του λόγγου μέσα.

 

Όλη την επίλοιπη βροχή εκεί την εφάγαμε, ολόρθοι ‘ςτην πόρτα του κατωγιού, με τον ξάδερφό μου.

 

Ύστερα, σα πήρε ν’ ανασταλάζη, φάνηκαν κ’ οι αγωγιάτες. Πρόφτακαν αυτοί κ’ έπιακαν τα μεγάλα κλαριά του λόγγου.

 

Ο Πολιάνος πήγε να βρη τη χαμένη μούλα του, που καβαλίκευε ο ξάδερφός μου, ο Γκιτρίμης πήρε τον ανήφορο να ξεθάψη από την αρίνα την καβάλα μου, ο Μπαρμπούτας ετσόλιαζε τα φορτωμένα τα πράμματα, κι ο Γιάννης ο Αρβανίτης σκαρφάλωσε από χαρακιά σε χαρακιά του τοίχου με τα ποδάρια του ‘ςτο παραθύρι του χανιού, τάνοιξε μ’ ένα γερό γρόθο, πήδησε μέσα και μας άνοιξε από μέσα την πόρτα.

 

Η καλή μας τύχη πούχε καν κοντοπούρναρα ξηρά το χάνι μέσα. Τους βάλαμε φωτιά και κάμαμε μια τζόρα για να στεγνώσουμε. Απόξω, ανασταλάζοντας ο ουρανός, σουρούπωσε. Άστοχα από τη σκοτεινάδα της μπόρας βρεθήκαμε ‘ςτον ίσκιο της νύχτας που πρόβαινε αγαλιγάλι. Τον ήλιο δεν τον ξανάειδαμε ως την αυγή. Να ξενυχτίσουμε ‘ςτο χάνι δεν ειμπορούσαμε, γιατί τα πράμματα ήθελαν θροφή και ‘ςτο χάνι θροφή δεν ήτον.

 

— Απάνου ‘ς του μοναστηριού τα σιάδια θα βγούμε νάβρουμε βοσκή, λέει ο Πολιάνος.

 

Βγήκαμε και ‘ςτου μοναστηριού τα σιάδια με το σουρούπωμα. Εδώ μας εύρηκε κ’ η νύχτα. Κονέψαμε. Στα κράκουρα κατάψηλα. Στην κορφή τ’ ανήφορα. Είχαμε μπροστά τα Χαλάσματα. Ο Γάκης ο Γκιτρίμης έλεγε να περάσουμε αποβραδύς και τα Χαλάσματα, για να μη βρούμε το δρόμο χαλασμένο την αυγή. Μα νύχτα πάλι πώς να περάσουμε τα Χαλάσματα, που κινδυνεύαμε χωρίς άλλο να χαθούμε; Ύστερα ο Γιάννης ο Ροκάς από το χωριό κι ο Δήμος ο Αλοίμονος από το Παλιοχώρι, πούχαν πάρει τη χρονιά εκείνη το δρόμο, θάβγαιναν την άλλη μέρα με τους αργάτες και με τα σύνεργά τους και θα τον έφτιαναν.

 

— Έτσι θα κάνουμε τρεις μέρες ως το χωριό, λέει ο Γκιτρίμης.

 

— Κ’ εκεί πού να χαθούμε τέτοιαν ώρα ‘ςτα Χαλάσματα ολότελα; Τον ρωτάει ο Μπαρμπούτας.

 

Όλ’ εύραμε καλλίτερα τα λόγια του Μπαρμπούτα κ’ έτσι μείναμ’ εδώ, ‘ςτα Χαλάσματα. Ξεφόρτωσαν οι αγωγιάτες κι άπλωσαν ‘ςτα θεόρατα κοτρώνια, περίγυρα της χορταριασμένης πλαγιάς, τα τσόλια των μουλαριών τους με τα δικά μας τα διπλάρια και τες καπότες. Κατόπι κουβάλησαν κάτι χοντρά κούτσουρα που κατέβασαν ως εκεί τα ζερολάγκαδα από τες ράχες. Τέτοιαν πύρα δεν ξανάειδα ποτές άλλη φορά.

 

Ξέκοψε σιγά σιγά η βροχή.

 

Τα σύγνεφα τραβήχτηκαν ένα έν’ από τον ουρανό και ξαστέρωσε το απέραντο χάος του. Το σκοτάδι που μας περίφραξε ήτον βαθύτατο. Το κρύο τ’ απόβροχου αψύ. Έλαμπαν συμπυκνωμένα τ’ αστέρια αποπάνου μας γλυκύτατα, σα να ζητούσαν να μερέψουν χαϊδευτικά με τα θεϊκά φιλήματά τους το καταπονεμένο μας από τη θολούρα κορμί. Η ασημένια αχτίδα ενού μεγάλου και λαμπερώτατου, πούχε προβάλει κατά την Τσούμα του Δράκου τ’ αψήλου, έπεφτε ως τα φυλλοκάρδια μου και τα γλύκαινε και τα βαλσάμωνε. Η νύχτα ήτον σιωπηλότατη. Μόνον ο καταρράχτης της σιμοτινής λαγκαδιάς θορυβούσε τα σκότη. Φυφύριζαν τα βρεμμένα ξύλα της πύρας μας κ’ η απλωτερή λάμψη της έβαφε με το πορφύρινο χρώμα της τα κοτρώνια και τες όψες μας, που καθόμασταν αραδαριά σταυροπόδι ολόγυρά της.

 

— Τι χάση κόσμου που ήτον αυτή! Λέει ο Μπαρμπούτας, αναγυρίζοντας τα σύδαυλα της φωτιάς.

 

— Τέτοια νεροποντή ποτέ δε με μετάχε βρη, λέει ο Πολιάνος.

 

— Ούδ’ εγώ τη θυμάμαι, είπε κι ο Γιάννης ο Αρβανίτης.

 

Δεν ηξέρω αν ακόμα τη θυμούνται οι αγωγιάτες μου, όμως εγώ δε θά τηνε ξεχάσω ποτέ, μου φαίνεται, γιατ’ ακριβά τήνε πλέρωσ’ αργότερα μ’ αρρώστια τρίμηνη ‘ςτο στρώμα.

 

Απόδειπνα άρχεψαν, άλλες κουβέντες οι αγωγιάτες.

 

Είπαν τα χωριανικά πρώτα. Πιάνονταν τότε οι χωριανοί για τες βοσκές απάνου, για τα βουνά, κ’ είχαν χωριστή σε δύο μερίδες, ‘ςτους καποτορραφτάδες, οπού δεν έχουν πρόβατα κι οπού γύρευαν πλερωμή για τα βοσκοτόπια του Γαλαρόκαμπου, και ‘ςτους προβατάρηδες οπούθελαν να βόσκουν τα κοπάδια τους ανέξοδα ‘ςτα βουνά. Κ’ είχαν ερθή σε μεγάλους καυγάδες η δυο τούτες μερίδες αναμεταξύ τους. Αρματώνονταν από τη μια κι από την άλλη μεριά. Έπιαναν έτσι σαν οχτροί τα βοσκοτόπια απάνου. Λημέριαζαν, ξενύχτιζαν εκεί όλο το καλοκαίρι. Εκείνοι εχυμούσαν με χουγιακτά και με ποδοβολή κ’ έβγαζαν τα κοπάδια από τα βοσκοτόπια. Τούτοι πάλι πετιώνταν από τα ριζιμιά που παραφύλαγαν το ζωντανό βιο τους κ’ έπαιρναν ομπροστά σαν τραγιά τους κυνηγητάδες. Κ’ έτσι καμμιά βολά έρχονταν και ‘ςτα χέρια και κάπου κάπου και ‘ςτ’ άρματα, κ’ έπαιζε ξύλο κι άνοιγαν λαβωματιές. Κακοπάθαιναν και τα μαύρα τα πρόβατα.

 

Αυτά ξανάλεγαν οι αγωγιάτες. Κ’ έπαιρναν όλο το δίκιο με το μεράδι τους αυτοί, γιατ’ ήταν από τη φάρα των τσελιγκάδων.

 

Ύστερα, είπαν για τους νέους μουχτάριδες που θα νάβγαζαν τη χρονιά εκείνη. Δυο βγάζ’ η φάρα τους, και συζητούσαν ποιους θα να προτιμούσαν Κι ανάφερναν ονόματα, Γάκης Σούλτης, Λάμπης Γκιτρίμης, Κώστας Μάκης, Μήτρος Νίκας.

 

Κατόπι πέσαν ‘ςτων χειμαδιών το ζήτημα. Πού θα να ξεχείμαζαν φέτο, ‘ςτης Άρτας ή ‘ςτης Πρέβεζας τον κάμπο. Κι αράδιαζαν ονομασίες χειμαδιών, Κάμπος, Μαμτσαούση, Γρεμενίτσα, Λούρος, Λάμαρη, Τρανταφυλλιά, Φραξίλα, Παλιουρόφορο, Παλιόκαστρο, Πούντα.

 

Εγώ, ακούγοντας, αναγύριζα τη φωτιά κι αποστέγνωνα ολοένα όσα σκουτιά του κορμιού μου δεν είχα προφτάσει να στεγνώσω ‘ςτο χάνι του Τρίκκα.

 

Ξάφνου γροικάμε να ροβολάν από τον ανήφορο ‘ςτους χαλιάδες ποδοβολητά και κουδουνισμοί κοπαδιού.

 

— Κύπρους έχουν, γιδερά είνε. Πετιέται και λέει ο Γκιτρίμης.

 

Κι αληθινά. Σε λίγο πέρασαν από κοντά μας καμμιά πενηνταριά γίδια πηδώντας τον κατήφορο.

 

— Γουάι, γουάι! φίου!… Ακούστηκε και του γιδάρη η στριγγιά σαλαγή και το ψηλό σούρισμα, και χέρι χέρι νάτος μας πρόβαλε ξαφνικά μπροστά.

 

— Καλμέρα σας.

 

Μας χαιρέτισε ορθός με την αγκλίτσα ‘ςτο χέρι και με την τραβατσίκα ‘ςτον ώμο.

 

— Τον ανάποδό σου το χρόνο, στραβόξυλο του διατάνου, του λέει ο Αρβανίτης. Μέρα για μεσάνυχτα είνε τώρα, ωρέ χαντακωμένε; Τι την κακή σ’ καλημερνάς;

 

— Μ’ τι να ειπώ ντε; Είπε ο γιδάρης, κυτάζοντας τον Αρβανίτη με βλακίστικο γέλοιο.

 

— Για σας, ώρα καλή, μ’ τι, καλμέρα αδά;

 

— Άσ’ τον άνθρωπο και καλημερνάει γι’ αύριο, λέει ο Πολιάνος.

 

— Ε, για σας δα, ώρα καλή, ξαναγελάει βλακίστικα ο πιστικός.

 

— Πούθ’ είσαι ωρέ; τον ρωτάει ο Αρβανίτης.

 

— Απ’ το Παλιοχώρι.

 

— Πώς σε λεν;

 

— Μπάρτζο.

 

Μπάρτζους λεν τους τράγους πώχουν τα μούτρα παρδαλά, ασπρόμαυρα. Παρόμοιος ήταν ‘ςτο πρόσωπο κι ο γιδάρης τούτος. Παιδί ακόμα, παλληκαράς, κ’ είχε τα κοντά του μαλλιά μεριές άσπρα και μεριές μαύρα. Παρασήμαδος άνθρωπος. Το πηγούνι του μακρύ μακρύ, απόλαε το κατήφορο μυτερό τραχιό γένειο, μόλις ίδρωναν τα μουστάκια του, σπανός θα να γένονταν, η μύτη του γερακάτη, υπερβολικά καμαρωτή, έγγιζε με την άκρα της τ’ απάνω αχείλι κ’ έδινε στην όψη του μορφή μπούτσικου τράγου. Τα μαύρα και μεγάλα του μάτια, που γιάλιζαν σα σβυσμένα κάρβουνα μέσα στες κόχες τους, ήταν γιομάτα βαρβατίλα, άλλης ειδής μάτια, και τα φρύδια του τάχε γυρμέν’ ανάποδα κατ’ απάνω, σαν των νεράιδων που λεν τα παραμύθια. Σωστός τράγος ο αβάσκαγος. Όλα του κορμιού του και της όψης τα σημάδια με τράγο τον παρώμοιαζαν. Ο Γεροθεόκριτος, αν ήτον, θα τον παρώμοιαζε με τον Πάνα. Ο Αρβανίτης ο Γιάννης, σαν τον ανατράνισε από την κορφή ως τα πόδια, του λέει :

 

— Ωρέ, να μη λάθεψε και σ’ έπιακε με κάναν τράγο η μάνα σου στη στάνη;

 

Ο πιστικός εγέλασε πάλι βλακίστικα χωρίς να ειπή λόγο.

 

— Είνε μεγάλο το χωριό σου, ωρέ; Του κάνει πάλι ο Αρβανίτης.

 

— Κασαμπάς, σαν τα Γιάννινα.

 

— Όχι δα, λάθεψες, σαν την Πόλη ήθελες να πης, του λέει γελώντας ο Πολιάνος.

 

— Ε, σαν την Πόλη, ντε κ’ εγώ.

 

— Έχς πάει εσύ στα Γιάννινα;

 

— Όχι.

 

— Τότενες που τα ξέρς;

 

— Όπως τα γλέπω από τη ράχη. Έτσ’ είνε κι αυτά μέσα στο λόγγο χωμένα, σαν το χωριό μ’. Έχουν και μια λούτσα στν’ άκρη. Εκεί ποτίζουν τα πράμματα τσ’ αυτοίνοι; Για, μαλλιά τράω κ’ έχετε φορτωμένα. Άιντε άιντε, ωρέ, τι τσελιγκάδες θα νάν’ εκεί; Μα τσ’ φτάν’ εκείν’ δα η τοσούλα η μκρή η λούτσα για να ποτίζουν τα κοπάδια τσ’; Κι όλο ‘ςτον κάμπο αυτοίν’ κάθουνται; Δε βγαίνουν στο βνο μπιτ και μπιτ; Ζάνε τα πρόβατα τσ’ και το καλοκαίρ’ στον κάμπο;

 

Ο Αρβανίτης, που τον εκύτταζε και τόρα με ολάνοιχτα τα μάτια για τα παράξενα λόγια του, δε φτούρησε πλια και του φώναξε με ειρωνικό χαμόγελο.

 

— Τι κουτοκουβεντιάζεις, ώρ’ αγριόγιδο;…

 

Δεν πρόφτακε να πη άλλο, κ’ εμείς όλοι σκάσαμε τα γέλοια δυνατά. Τούτο τον πείραξε το γιδοβοσκό, κοκκίνησε ‘ςτο πρόσωπο από ντροπή, δεν ξαναγέλασε, μας κύτταξε αραδαριά όλους γοργά γοργά και λέγοντας :

 

— Ωρέ, σεις με περγελάτε! έκαμε τρεχάλα τον κατήφορο πηδώντας σαν το κατσίκι.

 

Τότες αχολόγησαν τα σιάδια από χαχάγελα, κι ο Γιάννης ο Αρβανίτης σούριζε δυνατά με τα δυο δάχτυλα του καταπίσω του γιδοβοσκού πώφευγε, και του ρέκαζε σαν τραγί :

 

— Μπε κε κε κε κε! τσαπ, τσαπ!

 

— Ου, το ζωντόβολο! φώναξε, ο Πολιάνος.

 

— Ωρέ είμεστε κ’ εμείς εκεί ‘πάνου, μα τούτος είνε μπιτ για το διάτανο, άμ’ ντιπ αγρίμ’, ώρ’ αδερφέ;

 

Κ’ ύστερ’ από μιαν ώρα ακόμα θυμούμασταν τη μορφή και τα λόγια του Μπάρτζου και γελάγαμε.

 

— Γιατί παραξενεύεστε; λέει ο Γκιτρίμης, πόσ’ είνε τέτοι’ έδ’ απάν’!

 

— Μπορεί νάνε, μα όχι τόσο σαν τούτον λέει ο Αρβανίτης.

 

— Και χειρότερ’ ακόμα, ξαναλέει ο Γκιτρίμης. Πού να εδήτε τον Κώστα Θόδωρο, εδώ δα, στην Ποσβάλα! Εγώ δεν τον είδα, μα όπως μου μολόγησαν. Είν’ ενενήντα χρονών άνθρωπος. Αφ’ όντας μικρό παιδί πήρε τον τρουβά και τη γκλίτσα στο χέρι του και πάει στα πρόβατα, δεν ξαναγύρισε στο χωριό. Ξέμαθε ολότελ’ από το χωριό τώρα. Άλλοι του παν το ψωμί, άλλοι του παν την αλλαξιά· όλο στα βουνά του αυτός, στα κλαριά, στους ίσκους. Το χειμώνα κατεβαίνει στα χειμαδιά της Λάμαρης. Πού να ζυγώσ’ εκεί στο χωριό! Ούτε κι από γυναίκα ξέρει ακόμα. Μια βολά πέρναε απόξω από τα Γιάννινα κατηφορώντας στα χειμαδιά. Ο χωριανός του ο Καράλης τώγεινε κολτσίδα για να τον πάρη μια ψύχα στα Γιάννινα. Ο Κώστα Θόδωρος δεν το κουνούσε από το κοπάδι. Στον πάτο τον κατάφερε ο Καράλης. Ακούτε ή όχι; Ο Κώστα Θόδωρος καρτέρειε να εδή στα Γιάννινα στρούγγες κι αυτός και μαντριά. Για τσελιγγάτο τάχε πάρει στο νου του κι αυτός. Μήνα ρώτησε καμμιά βολά για να μάθη; Τι τον έγνοιαζε για να ρωτήση; Κ’ ύστερα, σα γέροντας, έλεγε, πως τα ξέρει όλα, αφού ήξερε κι ορμήνευε τους μικρότερους για τη τσομπάνικη ζωή· και να ρωτήση τώρα τους μικρότερους για τα Γιάννινα, του ‘ρχόνταν ντροπή, ήτον περήφανος. Κ’ έτσι τάπλασε αυτός στο λογισμο του σα μεγάλο τσελιγκάτο. Σα μπήκε στα Γιάννινα κ’ είδε τα ψηλά εκείνα τα σπίτια με τα πολλά παραθύρια, τους δρόμους, τα μπεζεστένια, το παζάρι, τα μαγαζιά, τα κάστρα, τα σαράγια, τον κόσμο, την κίνηση, μαθημένος αυτός από τα χαμηλά του γρέκια, από τη συντροφιά του κοπαδιού κι από την ερημιά του βουνού και του χειμαδιού, έμεινε ολόρθος, κ’ έχασκε σαν αλλαλιασμένος. Κ’ ύστερα πώφυγε, τύναξε στο κουμέρκι τον κορνιαχτό από τα βοϊδοτσάρουχά του, πήρε κ’ ένα λιθάρι κ’ έρριξε πίσω του, και του λέει του Καράλη: «Πίσω μου είσε, διάτανε! άμ’ που μ’ έφερες εδώ, ωρέ κουμπάρε; πάντεχα που ήμουν πεσμένος μέσα στην κόλαση; Ακόμα βουίζουν τ’ αυτιά μ’ απ’ την αχλαλουή των κολασμένων. Μπα, π’ να τους κάψ’ η αστραπή ντε. Μ’ τι ήταν τούτ’ ωρέ Καράλ’! Σα διατάν’ μώμοιαζαν όλοι ντυμέν’ έτσι. Σαν εκείνους π’ γλέπω τ’ Λαμπρή ‘στν’ Αγιά-Παρασκευή ‘στν’ εκκλησιά, πώχουν ζουγραφσμέν’ την κόλασ’. Κ’ εκείν’ οι δρόμ’, κ’ εκείνα τα σπίτια; Μπα, Θε μ’, φύλαξέ με!» Κ’ έκαμε το σταυρό του ο άνθρωπος. «Μωρέ πώς ζαν έτσ’ απανουτοί, πώς παίρνουν αέρα!» Έλεγε. Ο Καράλης γέλαε, τι νάκανε. Τώρ’ αν το ρωτήσης τον Κώστα Θόδωρο για τα Γιάννινα: «Φεύγα, γιέ μ’, θα σου πη, από δαύτα, μη μπης εκεί μέσα τι θα πεθάν’ς. Μια ψύχα μπήκα ‘γω μέσα μια βολά όλ’ όλ’ ‘ςτη ζωή μ’ και πήγε να μ’ πιαστή η ανάσα. Φεύγ’ από δαύτα μακριά. Βνο και πάλε βνο. Στάν’ και πάλε στάν’».

 

— Κ’ εγώ το ‘χω ακουστά για τον Κώστα Θόδωρο, λέει ο Πολιάνος.

 

— Να σας μολογήσω ‘γω άλλο ένα.

 

Λέει ο Μπαρμπούτας. Και μας μολόγησε για τους δώδεκα τσελιγκάδες, πούχαν τα δεκατρία σαμσιά (τσιμπούκια), «βέργ’ αγιό, μαμέ παφίλ, λουλέ βοϊδοκέ» (βέργ’ απ’ αγιόκλημα, μαμέν από παφίλα και λουλέν από βοϊδοκέρατο). Που πήγαν μια φορά στην εκκλησιά και πήραν το διάκο για τράγο, τ’ άγιο βήμα για τσαγκαδομάντρα, τους ψαλμούς για τραγούδια, το θυμιατό για σιδεροσφεντόνα και τα κλωνιά του λιβανιού για γιδοκακαράντζες. Πώχασαν μέσα το Γώγο, σα σκώθηκαν να φύγουν, κ’ έμπηξαν τες φωνές για να τον βρουν. Πώκαμαν το Γώγο παπά, πούξερε το «πάτερ ημών» μοναχά όλο όλο, που λειτούργαε για εκκλησιά στο μανδρί μέσα, και μοίραζε για μεταλαβιά ξυνόγαλο στην κολοκύθα. Που δεν ήξεραν πότε πέφτ’ η Λαμπρή και λογάριαζαν με χαράκια στες γκλίτσες και με γιδοκακαράντζες για να το βρουν. Πούρθε ο Γεροκουδούνας ύστερα, ο θρήσκος, που πήγαινε ταχτικά κάθε χρονιά μία βολά στην εκκλησιά, κ’ ήξερεν όλα τα εκκλησιαστικά και τους είπε πως ανάμεσα από Σαββάτο και Δευτέρα πέφτ’ η Λαμπρή.

 

Κι άλλα τέτοια μας είπε ο Μπαρμπούτας.

 

Ως που με δείλιασε η φωτιά εμένα και τυλιγμένος σε μια καπότα αποκοιμήθηκα στο χέρι.

 

Με τα γλυκοχαράμματα διαβήκαμε τα Χαλάσματα. Κάπου κάπου βρήκαμε χαλασμένον το δρόμο. Ο τόπος εδώ είνε όλος σάπιο χώμα, δίχως βράχο ολότελα. Κι όποτε βρέχει ξεκόβονται μπλάνες μπλάνες τα χώματα και ρεύουν στο χάο κάτου. Παρασέρνονται τότε και δρόμος και κλαριά, ό,τι τύχει απάνου τους. Βλέπαμε την αυγή απ’ αντίπερα το πανόραμα τούτο, που μας το σκέπασε ο ήλιος κατόπι με τους αχνούς πώβγαλαν, από τη νώπη του τόπου, η καυτερές του αχτίνες.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: