Antonin Artaud, Εξέγερση και Ουτοπία

Antonin Artaud


Η κοινωνική αναρχία της τέχνης


 

Η τέχνη έχει ως κοινωνικό καθήκον να δίνει διέξοδο στις αγωνίες της εποχής της. Ο καλλιτέχνης που δεν αφουγκράστηκε την καρδιά της εποχής του, ο καλλιτέχνης που αγνοεί πως δεν είναι παρά ένας αποδιοπομπαίος τράγος, ένα εξιλαστήριο θύμα, που δεν αντιλαμβάνεται πως πρωταρχικό χρέος του είναι η ιδιότητα του αγαπάν, η ιδιότητα του να προσελκύει, του να κάνει να πέφτουν στους δικούς του ώμους όλοι οι περιπλανώμενοι και διάχυτοι θυμοί της εποχής προκειμένου να την αποφορτίσει από την ψυχολογική της κακοδαιμονία, αυτός ο άνθρωπος δεν είναι καλλιτέχνης.

Όπως ακριβώς οι άνθρωποι, έτσι και οι εποχές έχουν ένα Ασυνείδητο. Κι εκείνα τα σκοτεινά κομμάτια της σκιάς για τα οποία κάνει λόγο ο Shakespeare έχουν κι αυτά μια δική τους ζωή, μια ζωή που οφείλει κανείς να φωτίσει.

Σ’ αυτό χρησιμεύουν τα έργα τέχνης.

O ματεριαλισμός του σήμερα είναι στην πραγματικότητα μια συμπεριφορά ιδεαλιστική διότι, αντί να μας βοηθά να τις καταστρέψουμε, μας εμποδίζει να φτάσουμε στην ουσία των αξιών εκείνων που διαφεύγουν του νοήματος. Τις αξίες αυτές ο ματεριαλισμός τις αποκαλεί «ιδεαλιστικές» και τις περιφρονεί: έτσι αυτές με τη σειρά τους δηλητηριάζουν ανενόχλητες το Ασυνείδητο της εποχής. Κι αυτό διότι τίποτα από όσα μπορούν να οδηγήσουν στην λογική ή την νόηση δεν είναι ιδεαλιστικό.

Διαθέτουμε όλα τα μέσα για να αγωνιστούμε, αλλά η εποχή μας είναι έτοιμη να χαθεί διότι έχει λησμονήσει πώς να τα χρησιμοποιεί.

Ήδη από τις απαρχές της η Ρωσική Επανάσταση οδήγησε σε ένα πραγματικό μακελειό των καλλιτεχνών, και παντού οι συνειδήσεις ξεσηκώθηκαν εναντίον αυτής της περιφρόνησης των πνευματικών αξιών που οι εκτελέσεις της Ρωσικής Επανάστασης φάνηκαν να σημαίνουν.

Όμως, αν σκύψει κανείς λιγάκι περισσότερο και κοιτάξει από κοντά, ποια ήταν στ’ αλήθεια η πνευματική αξία των καλλιτεχνών που η Ρωσική Επανάσταση εκτέλεσε; Με ποιον τρόπο τα έργα τους, λογοτεχνικά ή ζωγραφικά, μαρτυρούσαν το καταστροφικό πνεύμα των καιρών;

Οι καλλιτέχνες, και σήμερα περισσότερο από ποτέ άλλοτε, είναι υπεύθυνοι για την κοινωνική αταξία της εποχής και η Ρωσική Επανάσταση ίσως και να μην τους είχε εκτελέσει αν είχαν συλλάβει το πραγματικό νόημα της εποχής τους.

Διότι, σε κάθε αυθεντικό ανθρώπινο συναίσθημα υπάρχει μια σπάνια δύναμη που επιβάλλει σε όλους τον σεβασμό.

Κατά τη διάρκεια της πρώτης Γαλλικής Επανάστασης διαπράχθηκε το έγκλημα της καρατόμησης του André Chenier (Αντρέ Σενιέ). Σε μια εποχή εκτελέσεων όμως, σε μια εποχή πείνας, θανάτου, απόγνωσης, αίματος, τη στιγμή που δεν παιζόταν παρά ούτε λίγο ούτε πολύ η ίδια η ισορροπία του κόσμου, ο André Chenier, αποτραβηγμένος σε ένα όνειρο άχρηστο κι αντιδραστικό, μπόρεσε να εξαφανιστεί δίχως καμία ζημία τόσο για την ποίηση όσο και για την εποχή του.

Και τα παγκόσμια, αιώνια αισθήματα του André Chenier, αν όντως τα αισθάνθηκε στην μορφή αυτή, δεν ήταν στην πραγματικότητα ούτε τόσο παγκόσμια ούτε τόσο αιώνια ώστε να μπορούν να δικαιολογήσουν την ύπαρξη του σε μια εποχή όπου το αιώνιο και το αναλλοίωτο έσβηνε υπό την πίεση ενός ειδικού το οποίο βάραιναν αναρίθμητες έγνοιες. Διότι η τέχνη οφείλει να επωμίζεται τις ιδιαίτερες έγνοιες και να τις εξυψώνει στο επίπεδο ενός αισθήματος ικανού να κατακυριεύσει την εποχή του.

Διότι, βέβαια, όλοι οι καλλιτέχνες δεν είναι ικανοί να κατακτήσουν εκείνο το είδος της μαγικής ταυτοποίησης των δικών τους συναισθημάτων με τις συλλογικές μανίες και αγωνίες του ανθρώπου.

Και όλες οι εποχές, αντίστροφα, δεν είναι σε θέση να εκτιμήσουν την κοινωνική σημαντικότητα του καλλιτέχνη ούτε κι εκείνη τη λειτουργία του θεματοφύλακα που εκείνος εξασκεί προς όφελος του συλλογικού καλού.

Η περιφρόνηση των διανοητικών αξιών βρίσκεται στη ρίζα του σύγχρονου κόσμου. Στην πραγματικότητα, η περιφρόνηση αυτή συγκαλύπτει την βαθιά άγνοια της φύσης των αξιών αυτών. Αλλά όσο γι αυτό, δεν είναι δυνατόν να σπαταλήσει κανείς όλες τις ζωτικές δυνάμεις του προκειμένου να την κάνει να εμπεδωθεί από μια εποχή η οποία, ανάμεσα στις τάξεις των διανοούμενων και των καλλιτεχνών, παρήγαγε μια δυσανάλογα μεγάλη ποσότητα από προδότες, και που επέφερε στο λαό μια μαζικότητα, μετατρέποντας τον σε μια μάζα που δεν θέλει να ξέρει πως το πνεύμα, δηλαδή η νόηση, οφείλει να καθοδηγήσει την πορεία των καιρών.

Ο καπιταλιστικός φιλελευθερισμός των μοντέρνων καιρών καταβαράθρωσε εξωθώντας στο τέλμα τις αξίες της νόησης, και ο σύγχρονος άνθρωπος, απέναντι σ’ αυτές τις στοιχειώδεις αλήθειες που προανέφερα, αντιδρά σαν το κτήνος ή τον παραλογισμένο απ’ την οδύνη άνθρωπο των πρωτόγονων καιρών. Για να ασχοληθεί, περιμένει οι αλήθειες αυτές να γίνουν γεγονότα, να εκδηλωθούν μέσα από τους σεισμούς, τις πανδημίες, τις πείνες, τους πολέμους, με λίγα λόγια την έκρηξη του κανονιού.

 

***

Από τα Επαναστατικά Μηνύματα (1935-1936), μτφρ. Ζ. Δ. Αϊναλής (περιοδικό Πλανόδιον, τχ 49, Δεκέμβριος 2010).

Advertisements

Ένα Σχόλιο to “Antonin Artaud, Εξέγερση και Ουτοπία”

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: